Creatieve fabrieken

Steeds meer slimme ondernemers kiezen voor een inspirerende werkplek in een oud fabriekspand. Vrijwel elke stad heeft inmiddels één of meer ‘creatieve residenties’.

De koperen trapleuningen en marmeren ornamenten bij de hoofdentree van De Gruyter Fabriek in Den Bosch doen denken aan vroeger tijden. Hier ontvingen de directieleden van de winkelketen hun zakelijke relaties. Tegenwoordig wordt de entree platgelopen door internetjongens met honkbalpetjes, grafisch vormgevers met minuscule iMacs onder de arm en andere creatievelingen. In de statige directiekamer worden festivals voorbereid. In een kantoor verderop klust een zzp’er 3D-visualisaties in elkaar. Op de ruim 55.000 vierkante meter die de voormalige fabriek groot is, huizen ruim 180 creatieve bedrijven in alle soorten en maten.

De Gruyter Fabriek is een van de vele oude fabriekspanden die na jaren van leegstand nieuwe, creatieve bestemmingen hebben gekregen. Nederland kreeg er de afgelopen jaren tientallen van deze ‘creatieve residenties’ bij. Vrijwel elke stad heeft een of meerdere  oude fabrieksgebouwen die tot hippe werkplekken werden omgetoverd: van Groningen (Puddingfabriek) tot aan Maastricht (De Brandweer) en van Hengelo (Creatieve Fabriek) tot aan Den Haag (Binck36, Caballero Fabriek).

Met de nieuwe ‘denkfabrieken’ worden twee problemen in één klap aangepakt. Op dit moment staat nog ongeveer 15 procent van alle kantoorgebouwen in Nederland leeg. En dat percentage neemt naar verwachting de komende jaren toe. Tegelijkertijd blijft het aantal zelfstandigen stijgen. De afgelopen tien jaar kwamen er tweehonderdduizend zelfstandige ondernemers bij in Nederland. Door vooral creatieve zelfstandigen in een verzamelgebouw onder te brengen, wordt niet alleen het leegstandsprobleem aangepakt, er ontstaat bovendien een broedplaats waaruit mooie dingen kunnen voortkomen.

Gustoweg

Eén van de plekken waar dit als eerste gebeurde, was de Maassilo in Rotterdam. De oude graanopslagplaats werd in 2008 het decor van de Creative Factory, een verzamelplaats voor veelal jonge ondernemers in de creatieve sector. ‘Er waren toen weinig betaalbare werkplekken voor creatieve geesten,’ zegt medeoprichter Leo van Loon (38) die de Creative Factory (nu Design Silo) onlangs verkocht aan de gemeente Rotterdam. ‘Dat probleem is inmiddels wel opgelost. Er zijn veel plekken waar deze ondernemers terechtkunnen.’

Niet alleen oude maakfabrieken worden veranderd in denkfabrieken. Ook verlaten kantoorgebouwen op vinexbedrijvenlocaties zijn ontdekt door de creatieve ondernemers. Zo is een jaar geleden uit de as van het oude IBMkantoor in Amsterdam-Nieuw West het start-up-walhalla B-Amsterdam herrezen. Na elf jaar leegstand wordt het voormalige Amerikaanse typemachinekantoor nu bevolkt door zzp’ers, startups, grown-ups en andere creatieve bedrijven en instellingen. De smeltkroes van jong ondernemerstalent heeft zelfs IBM teruggelokt naar het oude nest. En ook Heineken heeft er een kantoor genaamd The Freddy. ‘Grote bedrijven die willen innoveren, staan graag dicht bij de kleine ondernemers die met innovatie bezig zijn,’ zegt medeoprichter Ricardo van Loenen (41). ‘Hier komen starters dus niet alleen met elkaar maar ook met multinationals in aanraking. Juist deze verbinding is in onze ogen de basis voor succes.’

De Gruyter Fabriek – Den Bosch

De gruyter fabriek 1

Open sinds: 2010
Aantal bedrijven: ca. 180
Prijs m™: vanaf 80 euro p/j
Horeca: De Gruyter Brasserie
Bijzonder: looks zijn retro, maar isolatie en ecosysteem zijn zeer geavanceerd

Jarenlang rolden er potjes met jam, soepen andere levensmiddelen van de lopende band in De Gruyter Fabriek in Den Bosch. Nu produceert de fabriek websites, 3D-animaties, designmeubelen, kranten en zelfs huizen. De Bossche Investeringsmaatschappij (BIM), die de fabriek al sinds de jaren tachtig in beheer heeft, besloot enkele jaren
geleden om het pand om te bouwen tot creatief verzamelgebouw. In de oude kantoorruimtes zitten hoofdzakelijk creatieve zelfstandigen, terwijl in het oude fabrieksgebouw ook de grote jongens zijn gehuisvest. De meeste kantoren ogen strak. Door de hoge plafonds en de grote fabrieksramen is er veel licht en industriële elementen als stalen trappen, grijze buizen en tl-verlichting geven de meeste ruimtes een retrogevoel. Vrijwel elk groot kantoor is in overleg met de huurder verbouwd en ingericht. Zoals op andere verzamelplaatsen werken ook hier de ondernemers samen. ‘Als we iets nodig hebben, kijken we altijd eerst binnen De Gruyter,’ zegt Martijn Vervoordeldonk (39) van internetbedrijf Have A Nice Day. ‘We willen de omzet het liefste binnen de muren houden.’ Er is keus genoeg. Op de 55.000 vierkante meter werken achthonderd personen bij meer dan 180 bedrijven. Spin in het web is Jeroen Carels (44) van eigenaar BIM: ‘Ik ken iedereen hier, dus als iemand iets nodig heeft, komen ze even bij mij langs.’

Bink36 – Den Haag 

Bink36
Open sinds
: 2008
Aantal bedrijven: 300+
Prijs m™: 114 euro p/j
Horeca: 2 evenementenzalen
Bijzonder: het gebouw is opgedeeld in vier originele elementen van de fabriek met elk zijn eigen karakter: de centrale, magazijn, hangar en de kazerne.

Creatieve ondernemers kunnen in Den Haag onder meer terecht in het Binckhorstgebied. Hier zijn de oude Caballero Fabriek en het PTT-gebouw (Bink36) omgebouwd tot verzamelgebouwen voor ondernemers die vooral in de creatieve sector actief zijn. In Den Haag begon de creatieve ‘revolutie’ in 2008 met de opening van Hangar36 op het voormalige PTT- en KPN-terrein aan de Binckhorstweg. Een klein aantal ondernemers kreeg toen werkruimte aangeboden in de voormalige opslagplaats aan het spoor. Volgens het ‘ark van Noach-principe’ was er voor elke discipline één onderneming. Het werk van de creatieve bedrijven werd getoond en verkocht in een speciale expositieruimte. Die fase is Bink36, waar de Hangar nu onderdeel van is, al lang ontstegen. Verspreid over vier gebouwen zijn er op 20.000 vierkante meter meer dan driehonderd bedrijven actief. Je vindt er architecten, kunstenaars, grafisch vormgevers, fotografen, tassenmakers en vele anderen. Onlangs werd het terrein overgenomen
door twee vastgoedinvesteerders. De ondernemers vragen zich af of door die overname het creatieve karakter van Bink36 gewaarborgd blijft. Met de aanleg van de Rotterdamsebaan, een verbindingsweg tussen de A4/A13 en de centrumring van Den Haag, is de Binckhorst een stuk beter bereikbaar en daarmee ook interessanter voor grote
bedrijven.

Design Silo – Rotterdam

Rotterdam2

Open sinds: 2008
Aantal bedrijven: 45
Prijs m™: 70 euro p/j
Horeca: RAAF
Bijzonder: was een van de eerste industriële hotspots.
Wordt nu verzamelplaats voor design-ondernemers

 

 

 

 

 

 

Gustoweg 45 – Rotterdam

Schiedam Gustoweg

Open sinds: 2013
Aantal bedrijven: 25
Prijs m™: 143 euro p/j
Horeca: geen
Bijzonder: oud-chemicaliëngebouw in verlaten havengebied
Rotterdam geldt als de bakermat van de creatieve, industriële werkplekken. Ondernemers kunnen hier onder meer terecht in de beroemde Van Nellefabriek, de Maassilo, het Westelijk Handelsterrein en het Schieblock bij het Centraal Station. De Creative Factory in de Maassilo was in 2008 een van de eerste creatieve werkplekken in een industriële omgeving. Het begon als een verzamelplaats voor vooral starters die een betaalbare werkplek zochten, maar intussen wordt het pand vooral bevolkt door internetondernemers. De meer artistieke ondernemers zochten in de loop der jaren een ander onderkomen. Om het pand een nieuwe boost te geven, werd de naam onlangs veranderd in de Design Silo. De bedoeling is om van de
Maassilo weer een hotspot te maken voor talent op het gebied van design in de breedste zin van het woord. Er is een bar met restaurant waar borrels en netwerkevenementen worden georganiseerd. Samen met RAAF catering moet de verzamelplek weer een nieuwe impuls krijgen. Alles wat in het begin hip is, wordt in de loop van tijd mainstream. Daarom besloten enkele huurders in de Van Nelle-fabriek een ander onderkomen te zoeken. Dit vonden zij in een oud bedrijfspand aan de Gustoweg bij de Rotterdamse Merwehaven. Te midden van werkplaatsen, garages en loodsen vind je nu meubelmakers, kunstenaars en architecten verzameld in een voormalige opslagplaats voor chemicaliën.

B-Amsterdam – Amsterdam

Amsterdam B -3

Open sinds: 2014
Aantal bedrijven: 75+
Prijs m™: ca. 184 euro p/j
Horeca: kantine en catering door Heineken
Bijzonder: met veel faciliteiten ‘een stad in een gebouw’

Creatieve geesten hebben in de hoofdstad weinig te klagen. Bekend is de NDSM-werf in Amsterdam-Noord, en ook in de naast gelegen Buiksloterham vind je naast Groupon, Boomerang en Shell diverse internet-, mode- en reclamebureautjes. De plekken zijn geliefd, want de huren zijn laag, er is lekker veel ruimte en parkeren is bovendien gratis. Ook bij B-Amsterdam is er aan parkeerruimte geen gebrek. De creatieve hotspot is gevestigd in een oud IBM-kantoor op een bedrijventerrein naast de A10 bij knooppunt De Nieuwe Meer. Elf jaar stond het gebouw er leeg en treurig bij, maar nu is het een grote bruisende verzamelplaats van creatief en innovatief talent. In de met groen overwoekerde kantoortuin op de tweede verdieping is aan de bureaus van onbewerkt hout plaats voor jonge zelfstandigen. Een flexplek heb je al voor 175 euro per maand, voor 50 euro meer heb je een eigen bureau. Wie groter
groeit, kan een houten box huren of zelfs een hele kantoor-unit. Lunchen gebeurt in de gezamenlijke ruimte waar geen stoel of tafel dezelfde is. Het eten is uiteraard biologisch verantwoord en zelfs de ‘snackautomaten’ verkopen alleen fairtrade. Eetbare groenten groeien op het dak. Met B-Amsterdam heeft Amsterdam een creatieve fabriek die typisch is voor de hoofdstad.

Nog 10 bijzondere hotspots 
‰ 1. Triple O – Breda
‰ 2. De Puddingfabriek – Groningen
‰ 3. De Brandweer – Maastricht
‰ 4. In De Ruimte – Utrecht
‰ 5. Blokhuispoort – Leeuwarden
‰ 6. Schieblock – Rotterdam
‰ 7. Creatieve Coöperatie – Zwolle
‰ 8. Caballero Fabriek – Den Haag
‰ 9. Hazemeijer – Hengelo
‰ 10. Westergasfabriek – Amsterdam

Amsterdam B