De waarde van water

Archief / Innovatie / Weet / 09/10/2017

 

Water is overal in Nederland. In de zomer zijn we er wát blij mee. Maar hoe belangrijk is het voor ons welzijn? En wordt de kracht van water soms niet wat overschat? Sanne Wolters dompelde zich onder in feiten en fictie

Water is het begin van ons bestaan. Zonder water geen leven.Volgens de evolutietheorie konden micro-organismen
zich dankzij water ontwikkelen tot primitieve bacteriën waaruit het leven kon ontstaan. Vele miljarden jaren later leven we nog steeds dankzij water. Een volwassen mens kan een maand zonder voedsel, maar slechts enkele dagen zonder vocht. Het lichaam heeft water nodig om de organen en alle stelsels en systemen te laten functioneren, van het hartvaatstelsel en ademhalingssysteem tot de spijsvertering. Daarnaast fungeert water als een soort tweede skelet. Het zorgt ervoor dat het lichaam niet instort onder zijn eigen gewicht. Gelukkig dragen we een enorme tank aan vocht mee. Het menselijk lichaam bestaat voor ruim de helft uit water. Het vochtgehalte bij vrouwen ligt iets lager dan bij mannen, gemiddeld 53 tegenover 63 procent. Maar ons lichaam verliest ook voortdurend vocht, via urine, ontlasting, uitademen en zweten – gemiddeld 1,5 tot 2 liter per dag. Dit moet je weer aanvullen, en ook daar zorgt je lichaam voor. Zodra je te veel vocht verliest, krijg je onbedwingbare dorst. Dan moet je drinken. Zo zorgt je lichaam ervoor dat je evenveel vocht binnenkrijgt als je lichaam uitscheidt. Het is daarom raadzaam om 1,5 tot 2 liter water per dag te drinken.
‘Die richtlijn is gebaseerd op berekeningen die zijn gedaan door de European Food Safety Authority op grond van de gemiddelde hoeveelheid vocht die je op een gemiddelde dag kwijtraakt,’ zegt Astrid Postma-Smeets (35), expert Voeding en Gezondheid van het Voedingscentrum. De conclusie van dat onderzoek was dat we dagelijks 2,5 liter vocht nodig hebben. ‘Maar je haalt al een kleine liter vocht uit voeding. Dus moet je per dag circa 1,5 tot 2 liter drinken.’ Hoeveel water je precies nodig hebt, hangt af van de omstandigheden.

Bij intensief sporten kun je 1 tot 2 liter vocht per uur verliezen

Op warme dagen verlies je meer vocht, soms tot 4 liter per dag. Tijdens intensief sporten kun je zelfs 1 tot 2 liter per uur verliezen.
‘Hoe meer je beweegt, hoe warmer je het krijgt en dan ga je meer zweten. Ook op grotere hoogte, waar de lucht droger is, verlies je meer vocht door de ademhaling,’ zegt Postma. Onder deze omstandigheden moet je het drinken wat meer in de gaten houden. Te veel water drinken is ook niet goed, de nieren kunnen maximaal tot 1 liter vocht per uur verwerken en per dag zo’n 10 liter.
Het wordt vooral gevaarlijk als je heel snel veel water drinkt.
‘Dit kan vervelende complicaties opleveren en zelfs tot de dood leiden,’zegt Bob Zietse (59), hoogleraar nefrologie en nefroloog (specialist in nieraandoeningen) in het Erasmus MC in Rotterdam. Het water hoopt zich dan op in het bloed, waardoor de hersenen opzwellen en er hersenoedeem ontstaat. Je hersenen kunnen nergens naartoe omdat ze klemzitten in je schedel, met de dood als gevolg. In 2005 raakte een Groningse student in coma door een waterdrinkspelletje, hij had zo’n 6 liter binnengekregen. ‘Je hebt het dan wel over extreme hoeveelheden in korte tijd. Van 1,5 liter water drinken per dag ineens naar 3 gaan, is geen enkel probleem.’ Volgens Zietse moeten we vooral blijven doen waar we ons goed bij voelen. Is dat meer drinken omdat je er gezonder van denkt te worden? Prima, vooral blijven doen. Maar waar is het niet. Het lijkt alleen te zijn bedacht om de omzet van bronwaterproducenten te stuwen. ‘Het is onzin dat het drinken van water het lichaam zuivert,’ zegt Zietse. Want of je een halve liter water drinkt of 10 liter, de hoeveelheid afvalstoffen die in de urine wordt afgevoerd blijft hetzelfde. Je raakt niet meer afvalstoffen kwijt door meer te drinken, je moet alleen sneller naar de wc. Voor de stelling dat veel water drinken zorgt voor een betere huid, is er evenmin bewijs. ‘Het effect op je huid van te weinig water drinken, merk je alleen in extreme gevallen. De zon is een grotere tegenstander van de huid.’

 

 

Afvallen

Dat we afvallen door water te drinken, is alleen waar als we het in plaats van cola of suikerhoudende vruchtensappen drinken. ‘En het is natuurlijk altijd beter om water te drinken dan een Happy Meal te eten,’ zegt nefroloog Zietse. Maar dat je ervan afvalt, dat is een fabel. Er wordt vaak gedacht dat water de maag vult, maar niets is minder waar. Water wordt snel opgenomen door het lichaam, waardoor het de honger niet stilt. Het heeft dus meer met een gezonde leefstijl te maken, dan met de vloeistof zelf. Het gevolg van al dezefabels zou zijn dat we over het algemeen zelfs meer water drinken dan nodig is. ‘We hebben hier ook te maken met de Starbucks-generatie, die veel koffie buiten de deur drinkt en meer water binnenkrijgt dan wordt gedicteerd door het dorstgevoel. Het echte dorstgevoel wordt nog nauwelijks aangesproken.’


Zoutconcentratie

Gezonde mensen onder de veertig jaar hoeven niet te vrezen voor uitdroging. Zodra we te weinig vocht binnenkrijgen, komt het lichaam in opstand. ‘Als het goed is, krijg je al snel dorst, die prikkel werkt over het algemeen erg goed,’ zegt voeding- en gezondheidsexpert Astrid Postma. ‘Als je te lang geen vocht hebt binnengekregen, kun je hoofdpijn krijgen of last van duizelingen. Maar dat is niet al na een uurtje, vaak pas na een dag.’ Volgens Postma hoeven we ons pas zorgen te maken als je de hele dag niet naar de wc hoeft en dat als je moet, de urine donker is. ‘De kleur van je urine is een goede richtlijn.’ Bij ouderen ligt dat anders. Zij hebben een verminderd gevoel voor dorst. Vooral bij warm weer kan dit voor grote problemen zorgen.
Al je veel transpireert en te weinig drinkt, neemt de zoutconcentratie in het bloed toe. Omdat ouderen niet zo snel uit zichzelf dorst krijgen en vaak niet makkelijk naar de kraan kunnen lopen, kunnen ze door een vochttekort in comateuze toestand raken. ‘Voor gezonde twintigers geldt dit niet, bij hen zorgt een geringe stijging van de zoutconcentratie in het bloed al voor een onbedwingbaar dorstgevoel,’ zegt Zietse. Dus ook op warme dagen kunnen we vertrouwen op ons goedwerkende dorstgevoel. Hoe vaak je dorst krijgt, hangt ook heel erg af van je activiteiten. Of je nu de hele dag op de bank televisie ligt te kijken of op de fiets naar Hoek van Holland rijdt, maakt natuurlijk een groot verschil. Zietse: ‘Er bestaan eigenlijk geen richtlijnen voor het drinken van water, behalve in specifieke gevallen, zoals bij mensen die geregeld nierstenen vormen.’

 

2,1 miljoen Nederlanders doen jaarlijks aan watersport

Over het algemeen is voldoende drinken in Nederland erg makkelijk. Het Nederlandse drinkwater is van topkwaliteit, bleek afgelopen jaar uit een studie van het tijdschrift Science. In vergelijking met de drinkwatersystemen in de Verenigde Staten en Groot- Brittannië is dat van Nederland het beste. Het water dat uit de kranen komt, leidt niet tot ziekten, is lekker en bevat geen chloor. Daarover is enig toerist verbaasd; in het Franse of Spaanse water valt de chloorsmaak meteen op.
Dat het Nederlandse leidingwater zo lekker is, heeft te maken met de modernisering van het drinkwatersysteem. ‘Door de angst voor cholera halverwege de negentiende eeuw is er veel geïnvesteerd in waterbedrijven. De inrichting van de infrastructuur zoals we die nu kennen, is toen aangelegd,’ zegt Judith Zuijderhoudt (33), woordvoerder van drinkwaterbedrijf Vitens. Daarnaast wordt er ook veel geïnnoveerd. De helft van de waterleidingen is sinds de jaren zeventig vervangen. ‘We hebben nauwelijks lekverlies, slechts een percentage van 6. Een lekverlies van 30 procent, zoals in Londen, is bijna normaal.’ Hierdoor krijgen bacteriën niet de kans om de leidingen binnen te dringen. ‘We hoeven niet te chloreren, dat is een enorme luxe.’ Nederland heeft tien drinkwaterbedrijven. Zestig procent van het Nederlandse kraanwater wordt uit grondwater gemaakt en 40 procent uit oppervlaktewater, uit rivieren en meren bijvoorbeeld. In de kustprovincies wordt vooral gebruikgemaakt van oppervlaktewater omdat het grondwater daar te zout is.
Grondwater is over het algemeen schoner. ‘Soms is grondwater van pas gevallen regen in natuurgebieden, zoals op de Veluwe, zo schoon dat we het niet eens hoeven te zuiveren,’ zegt Zuijderhoudt. Water dat bijvoorbeeld een reis van honderdduizend jaar door de bodem heeft gemaakt, heeft weer een heel complexe zuivering nodig. En in een aantal gebieden hebben drinkwaterbedrijven te maken met verontreiniging door chemische stoffen. Daarop moeten de zuiveringsinstallaties worden aangepast. Het water van Vitens moet aan hoge eisen voldoen, zegt Zuijderhoudt. ‘We meten op meer dan zevenhonderd stofjes en daar komen continu nieuwe bij. Daarom blijven we innoveren op het gebied van meten en zuiveren.’
Daarbij denkt Vitens ook aan duurzaamheid. De reststoffen die overblijven na de zuivering worden opnieuw ingezet. Kalkbolletjes die na onthardingoverblijven, worden op duurzame wijze gebruikt in de glasindustrie of tuinbouw. In Friesland wordt het door humuszuren gelige water door Vitens ‘ontgast’ en ‘ontkleurd’. ‘Van dat gas wordt groene stroom gemaakt. Het humuszuur dat we eruit halen blijkt een goede bodemverbeteraar te zijn, die weer kan helpen bij het beschermen van de drinkwaterbron.’ Vitens voorziet zo vijf provincies en 5,6 miljoen Nederlanders van zuiver kraanwater.
Maar de Nederlandse consument is kritisch. Daarwaar vroeger alleen werd gekeken of het water gezond was, zijn smaak en gebruik ervan ook belangrijk geworden. Bij de zuivering wordt het verwijderen van kalk als het belangrijkst gezien, want kalk maakt het water hard. ‘Hard water is niet fijn, het zorgt voor vlekken in het sanitair, en apparaten gaan er sneller door kapot. Ook is er meer zeep nodig omdat zeep minder goed schuimt in hard water,’ zegt Zuijderhoudt. Volgens haar moeten Nederlanders trots zijn op de kwaliteit van het drinkwater. Maar om de kwaliteit te kunnen waarborgen, is er voor de consument ook een taak weggelegd. Met kwetsbare grondwaterwingebieden, aangegeven met de ‘grondwaterbeschermingsgebied’-borden, moet extra voorzichtig worden omgegaan. ‘Als je daarbij in de buurt woont, kun je bijvoorbeeld beter bestrijdingsmiddelen beperken. Schoon water begint bij je realiseren dat wat uit de kraan komt erg bijzonder is. Want zonder water is er geen economie. Het leven begint bij water, zeggen wij altijd.’

Het nieuwe duurzame waterzuiveringgebouw van Vitens staat
op het Vuurboetsduin, het hoogste punt op Vlieland

 










0 Reacties


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

17 + 15 =



Sanne Wolters
Sanne Wolters
Sanne Wolters is redacteur bij Elsevier Juist en schrijft stukjes voor de website én het blad.




Vorige artikel

De fiets wordt flitsend

Volgende artikel

Weekendtips 14 en 15 oktober




Volgende artikel

De fiets wordt flitsend

Het suffe rijwiel van weleer is een gadget geworden waar je ‘u’ tegen zegt. De fiets van nu is ‘connected’, ‘smart’...

03/10/2017