De gevaarlijkste vrouw van China

Archief / Onbekende internationale kopstukken / 25/12/2017

Door: Juist
 

Ze wordt wel de gevaarlijkste vrouw van China genoemd. Het ene na het andere schandaal legt hoofdredactrice Hu Shuli van het blad Caixin bloot, en ze weet precies hoe ver ze kan gaan.

Door: Eefje Rammeloo in China

Van achter zijn computer, in zijn luxe appartement in Manhattan, jaagt de rancuneuze Chinese zakenman Guo Wengui de complete Chinese elite de gordijnen in met zijn beschuldigingen. Ook Caixin-hoofdredacteur Hu Shuli (64) moet het ontgelden. Ze zou niet alleen een affaire hebben gehad. Ze zou ook schuldig zijn aan afpersing, seksueel wangedrag, drugsgebruik en, niet te vergeten: journalistiek de fout in zijn gegaan. Terwijl de Chinese elite Guo rauw lust, houdt Hu het hoofd koel en eist ze via een Amerikaanse rechtbank dat hij met bewijzen komt.
Het is Hu ten voeten uit. Van emotionele uitspraken moet ze niets hebben. Ze wijst geen schuldigen aan. Dat laat ze aan anderen over. Haar blad Caixin doet eerst grondig onderzoek en komt dan pas met beweringen, zegt ze. Een journalistieke ethiek die in China niet vanzelfsprekend is. ‘Het probleem met hongbao’s is er altijd,’ zegt ze over de ‘rode enveloppen’ die journalisten krijgen wanneer ze naar een persconferentie komen. ‘Als er een wordt aangeboden, gaan wij juist niet, of we komen later.’
De steevast in een mantelpak geklede Hu oogt vriendelijk maar streng. Ze glimlacht vaak en praat met haar handen. Zoekend naar informatie, zuigt ze mensen leeg, op zoek naar de onderste steen. Al jaren verwonderen Chinese én buitenlandse collega’s zich erover dat deze vriendelijk ogende zakenvrouw kan doen wat ze doet: onafhankelijke journalistiek bedrijven, schandalen blootleggen en pijnlijke scoops naar buiten brengen. Ongemoeid door de Chinese censor.

Het is als dansen in een mijnenveld. Het Centrale Propagandabureau instrueert Chinese media waarover ze wel en niet mogen schrijven. Sommige thema’s zijn absoluut taboe zoals het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989, etnische onrust of interne partij-aangelegenheden. Andere onderwerpen laten meer ruimte. Hu Shuli maakt daarvan als geen ander gebruik. Als ze voor het eindejaarsnummer een coverfoto zoekt, aarzelt ze over een vrouw die wordt gegeseld door een zandstorm, haar gezicht verborgen in een sjaal. ‘Is het te negatief over China?’ vraagt ze haar redacteur. Als anderen wijzen op de vastberadenheid die de foto ademt, lacht ze: ‘Zo kan ik het uitleggen.’
Terwijl veel publicaties bezwijken onder de druk van Peking, jakkert Hu met haar journalisten voort. Helemaal onverklaarbaar is dat niet. Guo Wengui is niet de enige die Hu beschouwt als lid van de elite.
Ze is guan san dai, wat betekent dat haar ouders en grootouders voor de overheid werkten. Hu’s opa werkte bij Shen Bao, een krant in Sjanghai, haar moeder schreef voor de Workers’ Daily in Peking. Haar vader studeerde Engels en werd een fanatieke communist – hij vernoemde zijn dochter naar Shula, een martelaar uit de Sovjet-oorlog.
Als meisje mag Hu naar school Nr 101 voor kinderen van kaderleden van de Communistische Partij. De bibliotheek heeft boeken van Jack Kerouac en J.D. Salinger, in gelimiteerde edities gedrukt voor dit bevoorrechte publiek. Hu is een fervent lezer en leent stiekem boeken van haar familie uit aan vrienden, in ruil voor boeken die zij nog niet heeft gelezen.
In 1966 begint de Culturele Revolutie en keert de intellectuele, geprivilegieerde achtergrond zich tegen Hu’s familie. Haar moeder wordt gekritiseerd en krijgt huisarrest. Haar vader wordt teruggezet naar een lagere baan. ‘Een verwarrende tijd,’ noemt ze die jaren in het Amerikaanse blad The New Yorker. ‘We raakten al onze waarden kwijt.’
Als de scholen in 1978 weer opengaan, verandert de 25-jarige studente haar naam in Shuli – omdat ze dat mooier vindt – en gaat ze journalistiek studeren in Peking. Het brengt haar in de voetsporen van haar moeder, op de redactie van Workers’ Daily.
Na de Culturele Revolutie stelt de Chinese journalistiek niet veel meer voor. Journalisten hebben bovendien een bar slecht imago door de rol die de media speelden in de samenzwering van de Bende van Vier tegen voorzitter Mao. Op de lokale redactie in de kuststad Xiamen leert Hu netwerken. Ze bridget met de burgemeester en interviewt een veelbelovend kaderlid genaamd Xi Jinping. Al na twee jaar komt het avontuur in Xiamen ten einde, als ze in Amerika kan studeren. Daar ontdekt ze de macht van de journalistiek.

Hu Shuli is China’s journalistieke hoop in bittere tijden

Protesten

Vol energie keert ze terug in China, net voor de protesten op het Plein van de Hemelse Vrede, eind mei en juni 1989. Ze ziet hoe soldaten zich opmaken om in te grijpen en rent naar de redactie om haar chef over te halen er verslag van te doen. Van hogerhand is dan al besloten dat Workers’ Daily er geen woord over zal schrijven. Voor haar betrokkenheid bij de protesten wordt ze anderhalf jaar geschorst. Het geeft haar de tijd om goed na te denken over de journalistiek in China. Haar boek Behind the Scenes at American Newspapers, waarin ze de relatie tussen
media en democratie analyseert, wordt verplichte kost voor Chinese journalisten.
Eenmaal aan de slag bij het eerste Chinese zakenblad China Business Times, begin jaren negentig, gaat ze verder met netwerken. Haar dorst naar kennis en connecties is onlesbaar. Chinese bedrijven en financiële instellingen beginnen iets voor te stellen doordat premier Deng Xiaoping ze meer bewegingsruimte heeft gegeven. Hu zit als journalist dicht bij de kliek veelbelovende hoogopgeleiden, vaak kinderen van partijbonzen, die de economie in die jaren vormgeven. Zelf ontkent ze bij hoog en bij laag dat het vrienden zijn. ‘Ik ken hun verjaardagen niet uit mijn hoofd.’ Feit is dat zulke contacten haar twee decennia later nog goed van pas komen. In een land als China, dat drijft op guanxi relaties, is haar vriendschap met iemand als anticorruptietsaar Wang Qishan, die in 2017 de op één na machtigste man wordt genoemd, goud waard.
Als een van de leden van die kliek, Wang Boming, haar in 1997 belt omdat hij een magazine wil opzetten, stelt Hu twee eisen: hij mag zich niet met het journalistieke proces bemoeien en hij geeft de verslaggevers een fatsoenlijk salaris, zodat ze niet van steekpenningen hoeven te leven. Wang gaat akkoord. De hoge overheidsfunctionaris Wang is bezig de financiële sector te moderniseren en daar hoort een kritisch medium bij, vindt hij.
Wang beseft niet waaraan hij begint, geeft hij later toe. Vanaf het eerste nummer van Caixin (wat ‘financieel economisch’ betekent) strijkt Hu mensen tegen de haren in. Ze spoort handel met voorkennis op en beschuldigt bedrijven van het opkloppen van winstcijfers. Het blijft niet bij economische en financiële verslaggeving. Toen een van Hu’s verslaggevers in 2003 in Hongkong aankwam, merkte hij dat vrijwel iedereen mondkapjes droeg. Het SARS-virus waarover de staatsmedia geruststellend berichtten dat het onder controle was, bleek in de zuidelijke provincie Guangdong, over de grens van Hongkong, door te woekeren.
In Guangdong hadden media de instructie gekregen hoe te berichten, maar die restricties golden niet voor Caixin, vond Hu. Ze kocht boeken over virussen, redacteuren zochten op de website van de Wereldgezondheidsorganisatie naar informatie en ontdekten fouten in de berichtgeving van de regering. Caixin bracht feitelijke informatie, zonder te vertellen dat er iemand had gelogen.
Sinds dat moment beperkt Hu zich niet meer tot financiële berichtgeving. Haar redactie doet onderzoeksjournalistiek zoals de grote Engelstalige bladen. Die volgen steeds vaker Caixins berichtgeving, en na de crisis van 2008 wordt ze ook in het buitenland vaak gevraagd naar haar mening.
Door haar imago van financieel journalist lijkt Hu lang ongevaarlijk voor de regering. Al gaat het even mis wanneer ze beschrijft hoe princelings, de kinderen van de oprichters van de Communistische Partij, profiteren van de privatisering van een staatsbedrijf. Die editie wordt uit de kiosk gehaald, en Hu praat er niet graag meer over.

 

Successtrategie

Ze hervindt zich na de zware aardbeving in de provincie Sichuan in 2008. Als een van de weinige media krijgt Caixin het niet aan de stok met de censor als het blad bericht over de slecht gebouwde scholen die als kaartenhuizen instortten. Geen schuldigen aanwijzen, zodat degenen op de hoogste posities zich niet aangevallen voelen, dat lijkt de successtrategie van Hu Shuli. Maar een beetje lef past haar ook: ‘Als het niet absoluut verboden is, doen we het.’
Hu loopt op kousenvoeten. Haar redactie zit soms maanden op verhalen, in afwachting van het juiste moment om ermee naar buiten te komen. Doet Hu daarmee concessies aan het propagandabureau? Ja. Maar ze rekt de rode lijn die de censor trekt, telkens wat verder op. Ze noemt Caixin een specht, die de boom niet wil omduwen met zijn gepik, maar ’m rechter en steviger wil laten groeien.
De hoofdredactrice wordt wel de ‘gevaarlijkste vrouw in China’ genoemd. Koppig en machtig, zo omschrijft de Chinese website Tencent Finance haar. Haar ambitie en principes komen niet overeen met die van de Communistische Partij. Zo zei ze aan het begin van de eeuw: ‘Het recht van de media om kritiek te leveren en het recht van mensen om de waarheid te weten, zijn veel belangrijker dan de historische missie die een bepaalde groep wordt opgelegd of zichzelf oplegt.’
Hu Shuli is China’s journalistieke hoop in bittere tijden, waarin de Partij steeds meer loyaliteit eist van de media. Maar de regering van Xi Jinping kan het werk van Caixins onderzoeksjournalisten goed gebruiken, zo zal haar vriend Wang Qishan, die Xi’s anti-corruptiecampagne leidt, haar vast geregeld vertellen. Caixins verhalen over hooggeplaatste politici en miljardairs die over de schreef gaan, zullen Wang en Xi met interesse lezen. Beschuldigingen als die van Guo Wengui kan Hu weglachen. Met zijn onbewezen en onbehouwen tirades op sociale media pakt hij het verkeerd aan. Er is niemand die dat beter weet dan Hu Shuli.










0 Reacties


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

twaalf + acht =

Tags: , ,



Vorige artikel

Fotowedstrijd Comedy Wildlife winnaars 2017

Volgende artikel

De allerbeste foto's van 2017





Misschien vind je deze ook leuk


Volgende artikel

Fotowedstrijd Comedy Wildlife winnaars 2017

Nu de winnaars van de 'Wildlife Photographer of the Year' bekend zijn, heeft National Geographic ook een selectie gemaakt...

19/12/2017