Magnifieke magneet in het Midden-Oosten

In Abu Dhabi, de hoofdstad van de liberale islam, vind je de maakbare samenleving in optima forma. Zelfs de vismarkt vlak bij de oude haven is ordelijk. Eric Vrijsen is zelden in een stad geweest waarover zo goed is nagedacht. 

 

Kader 1

De bedoeïenenstam Bani Yas trekt in de zeventiende eeuw over het Arabisch Schiereiland. De mannen jagen metvalken en speren op het wild in de kuststrook langs de Perzische Golf. Op een dag besluipen ze een duingazelle. Ze zien het dier door ondiep water naar een onbewoond eiland lopen. De gazelle leidt de Bani Yas naar een waterbron – een kostbaar bezit in deze woestijnomgeving. De bedoeïenen bouwen een uitkijktoren om hun bron te beschermen en noemen hun eiland ‘Abu Dhabi’, Arabisch voor ‘Vader van de Gazelle’. De bron droogt op, maar de uitkijktoren en de nederzetting blijven bestaan. De Bani Yas worden vissers en parelduikers.

 

Ze leven in rieten hutten vlak bij het strand. Hun territoir omvat een archipel – met in het midden mangrovebossen – en de punt van het Arabisch Schiereiland. In 1952 wordt er in hun gebied aardolie aangetrošen. In 1971 vormt Abu Dhabi een statenbond met de andere zes emiraten die onafhankelijkheid hebben verworven van de Britten. Sjeik Zayed Al Nahiyan (1918-2004), de vader des vaderlands, sluit vriendschap met westerse ingenieurs om het land met behulp van olie-inkomsten te ontwikkelen.

FOto4
Ooit behoorde de kust toe aan vissers en parelduikers

Een eindje in zee ligt nu een kunstmatig eiland als golfbreker. Je kunt ernaartoe over een dubbelbaans weg en je komt bij Heritage Village, een openluchtmuseumpje van nagebouwde hutten als eerbetoon aan de vroegere generaties. Mooi hoe het zonlicht wordt gefilterd door de palmbomen en de daken van gevlochten bladeren. Sta je buiten, met je voeten in het zand, dan kun je zien wat sjeik Zayed voor ogen had toen hij zijn westerse vrienden aan de overzijde van de baai een stad liet ontwerpen.

 

Een verblušende skyline met Arabische elementen strekt zich uit. In het noorden prijkt de Valken-toren. Recht vooruit liggen de Nation Towers. In het zuiden schittert het Emirates Palace als een hotel uit het sprookje van duizend-en-eennacht. En daartussen ligt, over een lengte van zeker 10 kilometer, een strook vol wolkenkrabbers, snelwegen en parken onder een staalblauwe hemel.

 

Foto2
Veel bouwvakkers in Abu Dhabi zijn gastarbeiders uit landen als Pakistan en India

De stad is schoon. Gooi je een stuk papier in het plantsoen, dan krijg je een boete van 500 dirham (125 euro). Zelfs de vismarkt vlak bij de oude haven is ordelijk. De verkopers dragen een blauwe overall. De mannen die de vis schoonmaken en snijden, gaan gekleed in een rode overall. En er zijn bedienden in gele overall die door restauranthouders worden ingehuurd om de zojuist ingekochte vis op
een karretje naar het parkeerterrein te vervoeren.

 

Zelden in een stad geweest waarover zo goed is nagedacht. Vrijwel alles is planmatig opgezet. Sjeik Zayed geloofde in de maakbare samenleving. Ook zijn zoon en huidige heerser, Khalifa Bin Zayed Al Nahiyan (68), gelooft erin. De wolkenkrabbers aan de boulevard zijn geschakelde hotel- en kantoortorens,appartementencomplexen, winkel-galerijen, plus een bioscoop, theater of museum. Zo mengen zich de voetgangersstromen en zijn de parkeer-kelders optimaal bezet. Er is geen moment van de dag of de avond dat zo’n complex een verlaten indruk maakt.

 

De Nation Towers, bijvoorbeeld. Twee vrijwel identieke torens van ruim vijftig etages, naast een appartementencomplex. Op de begane grond en de eerste drie etages van de torens zit het St. Regis Hotel in de klassieke stijl van New York rond 1900. De humidor (rooksalon) is zo uitnodigend dat je zelfs als niet-roker zin
krijgt om hier even een lekker sigaartje te pašen. Op de derde etage is de passage naar het winkelcentrum. Vanaf de vierde verdieping in de Towers komen ruim dertig etages kantoorruimte. De hotelkamers van St. Regis zitten dan weer op de vijftien nog hogere etages.

Foto3
de Grote Moskee doet met de vier windstreken als bouwkundig principe denken aan de Taj Mahal in India

Kader2Alle kamers met butlerservice. De bovenste etages zijn voor de suites. Op de 48ste etage krijg je toegang tot een
presidentiële suite die de brugverbinding vormt tussen de twee Nation Towers. Qua luxe slaat die suite alles. Vergaderzalen, bars, sauna, een eigen fitness, verblijfsruimte voor je personeel, een privébioscoop. Alles zo overdadig ingericht, dat je als vanzelf gaat fluisteren. Shruti Patel van het St. Regis vertelt dat deze suite vaak wordt verhuurd aa staatshoofden en regeringsleiders. Of aan vooraanstaande families, die hier privé door leveranciers worden geïnformeerd over nieuwe horloges, juwelen en exclusieve kleren.

 

Authentieker
Abu Dhabi wordt vaak vergeleken met het grotere Dubai – 150 kilometer verderop – maar het is authentieker, trots op zijn traditionele wortels. Sjeik Zayed zei ooit: ‘Geen toekomst zonder verleden.’ Daarom krijgt elk nieuw gebouw behalve pracht en praal, ook een architectonische verwijzing mee naar de geschiedenis van het bedoeïenenvolk. Dat is mooi te zien op het eiland Saadiyat, iets ten noorden van het centrum. Het eiland moet straks dienen als magneet magneet voor reizigers en daarom moet het drie grote musea herbergen. Een Louvre, een Guggenheim en – in samenwerking met het British Museum – een Zayed Nationaal Museum, met een dak in de vorm van vijf veren uit de gespreide vleugel van een valk.

 

Bouwvakkers uit Pakistan en India zijn druk in de weer. Het koepeldak van het Louvre Abu Dhabi is bijna klaar. Het
wordt een museumcomplex waar je, net als in een traditionele souk, kunt ronddolen in de galerieën en telkens even kunt terugkeren naar het centrale plein. En alles bevindt zich onder die enorme koepel. Acht lagen staal en aluminium die het zonlicht filteren op dezelfde manier als de palmtakdaken in een woestijnoase. Het strijklicht brengt de honderdduizenden museumbezoekers straks in vervoering.

Foto6
Het circuit Yas Marina loopt onder hotel Yas Viceroy Abu Dhabi door – ANP//Andrej Isakovic

Het Louvre Abu Dhabi werkt nauw samen met het Louvre Parijs en veertien andere Franse musea. Sinds 2009 worden er schilderijen en beeldhouwwerken ingekocht. De eerste aankoop was een Mondriaan: zijn Compositie met blauw, rood en geel. Maar om de markt niet over de kop te jagen, is met de Fransen afgesproken dat de eerste vijftien jaar vooral ook schilderijen in bruikleen worden getoond, waaronder werken van Paul Gauguin en Leonardo da Vinci. ‘We kopen niets boven de marktwaarde,’ zegt programmamanager Hissa Al Dhaheri.

 

Drie gigantische musea op een eiland, hoeveel zal dat wel niet kosten? ‘We focussen ons niet zo op bedragen,’ ontwijkt Al Dhaheri op een beleefde manier de vraag. Er is een idee dat sterker is dan geld, namelijk dat de olie ooit opraakt en dat Abu Dhabi zich daarop moet voorbereiden. Veel oliedollars zijn elders in de wereld belegd. Maar dit land wil niet zomaar rentenieren. Er wordt veel geïnvesteerd in onderwijs, toegepast wetenschappelijk onderzoek, luchtvaart en toeristische infrastructuur. Een nieuw vliegveld is in aanbouw. Luchtvaartmaatschappij Etihad bestaat pas twaalf jaar, geldt als een van de beste ter wereld en heeft nu al meer vliegtuigen dan de honderd jaar oude KLM.

Foto5
Het koninklijk paar, toen nog prinselijk, bezocht Abu Dhabi en de andere emiraten in 2009. ANP//Robin Utrecht

Overal in de stad verrijzen nieuwe hotels. Abu Dhabi heeft grote toeristische ambities en houdt daarom de prijzen relatief laag. Je betaalt ongeveer hetzelfde als in Amsterdam, maar je krijgt veel meer luxe en service. Abu Dhabi is een zeer religieus land, maar het is niet hermetisch gesloten. Veel mannen lopen in kandura, het witte gewaad. De vrouwen dragen een zwarte abaya. Dat lijkt eenvormig, maar velen benutten elke millimeter om zichzelf te onderscheiden. Let eens op hoe zorgvuldig de jongemannen hun baardje en bakkebaarden trimmen. Daar moeten ze ’s morgens zeker een half uur mee in de weer zijn. Veel jonge vrouwen laten hun zwarte sluier quasi nonchalant naar achteren schuiven, zodat hun zwarte haren vrijvallen. Hoe hoger de sociale status, des te liberaler de kledinggewoonten.

 

Jongedames stappen in hun BMW of Lexus, en onder hun zwarte gewaad verschijnt een strookje van de Armani-spijkerbroek of een paar blingblinghakjes. Hun tanden stralen. In Abu Dhabi wemelt het van de orthodontisten en
naar verluidt laten ook vrouwen met een volkomen regulier gebit zich voor hun huwelijksdag een beugel aanmeten. Als een speciaal sieraad voor de bruiloft. Seks buiten het huwelijk is in principe strafbaar, maar in een verloren hoekje vlak bij het Formule 1-circuit op Yaseiland staat al een hele poos een witte Mercedes met geblindeerde ramen, draaiende  motor en loeiende airco. ‘Daarbinnen gebeurt het,’ zeggen westerlingen hoofdschuddend. In het openbare leven merk je niets van vrouwenonderdrukking. Integendeel, mannen houden de deur open voor vrouwen. Dat is elders in het Midden-Oosten wel eens anders.

Foto7
Abu Dhabi is een zeer religieus land, maar het is niet hermetisch gesloten. Velen benutten elke millimeter om zich te onderscheiden

Max Verstappen
Het asfalt van de autoracebaan op Yaseiland is turquoise. Het circuit heeft een lengte van 5,5 kilometer en de vorm van een pistool. Ter hoogte van de trekker duikt de racebaan onder het Yas Viceroy Hotel door. Als het je lukt om
daar eind november te reserveren, kun je 55 rondes lang Nico Rosberg of Max Verstappen onder je vijfsterren-hotelkamer door zien schieten. Het hotel zelf symboliseert een walvis, gevangen in een net. Maar dat zie je pas als je op een afstand kijkt en dan vooral ’s avonds als de verlichtingskleuren wisselen.

 

Kader3Autosportliefhebbers komen het hele jaar door naar het Yas Marina-circuit. De Duitse toeristengids Ursula Buckow vertelt over een groep van achttien Italianen, die met negen zeecontainers aankwamen bij het circuit. De containers werden in een exact rijtje gezet, de deuren gingen open en gelijktijdig reden achttien Maserati’s naar buiten om rondjes te draaien op het circuit. Wie zelf geen raceauto meebrengt, kan een Aston Martin huren. Of, voor de smalle beurs, een Mercedes Sport. Ook kun je terecht in het verderop gelegen pretpark Ferrari World, dat is gezegend met ’s werelds grootste Ferrariembleem (tevens dak van het pretpark) en een achtbaan waarmee je een snelheid van 240 kilometer per uur bereikt. Ook dat schijnt een wereldrecord te zijn.

 

Bij de uitgang van het parkeerterrein van het circuit ga je onder een groene boog door met de dwingende vermaning in witte letters: Rijd voorzichtig. Want de sjeiks houden – behalve op dit circuit – niet van snelheidsmaniakken. Zeg maar gerust dat de staat Abu Dhabi is geobsedeerd door safety en security. Wat handel is voor Dubai, dat is veiligheid voor Abu Dhabi. Bestelbusjes rijden standaard met een sticker op de achterruit: ‘Rijd ik roekeloos? Verwittig dan mijn baas.’ Gevolgd door een telefoonnummer. Veel taxi’s voeren een bumpersticker: ‘Mijn snelheid wordt gemonitord.’ Overal staan flitspalen en zelfs voor die flitspalen word je gewaarschuwd. Een islamitische heilstaat beschermt het volk tegen zichzelf.

 

Omdat er veel suiker en vlees worden gegeten en de inwoners – ook door de hitte – veel binnen zitten, lijdt menigeen aan overgewicht. De overheid legt nu extra fietspaden en stoepen aan. Ook wordt er reclame gemaakt om meer te bewegen. Op dinsdagavond is het Formule 1-circuit voorbehouden aan fietsers en joggers. Op woensdagavond ook, maar dan alleen voor vrouwelijke fietsers en joggers. Het slaat aan, maar niet heel erg. Zie je mensen rennen of mountainbiken, dan zijn het vrijwel altijd expats.

Foto8
Het Emirates Palace Hotel is een van de meest luxueuze hotels van Abu Dhabi

Vlak bij de Grote Moskee ligt de Strijdkrachten Officiers Club, een zeer ruim bemeten offciersmess in een gebouw met de vorm van een roofvogel. Het complex voorziet in een schietbaan, een zwembad met olympische afmetingen, een hotelaccommodatie en zalen om – ook voor niet militairen – bruiloften te vieren. Alles is zeer strak ingericht en in vrijwel perfecte symmetrie. Nergens beleef je zo strak het verlangen naar veiligheid. Abu Dhabi en de zes andere emiraten vechten aan westerse zijde in de strijd tegen Islamitische Staat in Irak, Syrië en Jemen. De afgelopen jaren sneuvelden ruim zestig militairen. De nabestaanden van alle ‘martelaren’ kregen bezoek van een lid van de koninklijke familie.

 

Moeder
Fatima Al Shehi (70), de moeder van twee militairen en drie politiemannen, vertelt in de Khaleej Times, dat ze – nadat haar oudste in Jemen is gesneuveld – bereid is ook de andere zonen te ošeren: ‘Het is onze plicht om ons vaderland en onze natie  te beschermen tegen vijanden. We zijn gezegend met goede en wijze heersers. Elke dag bid ik voor hen.’  De Emiraten liggen in een gevaarlijk deel van de wereld, en ingeklemd tussen de regionale machten Saudi-Arabië en Iran. De overgrote meerderheid van de bevolking is soennitisch. Vandaar de strategische keuze voor de Saudi’s. Maar er wordt ook handel gedreven met het sjiitische Iran. Het buitenlands beleid is een balanceeract. Op militair terrein houden de Emiraten de gewelddadige jihadisten beter in Jemen of Irak tegen dan in eigen land.

Foto9
Sjeik Zayed al Nahiyan is de vader des vaderlands

In Abu Dhabi voorzien tienduizenden bewakingscamera’s in de behoefte aan surveillance. Er wordt weinig over gesproken. Als je ernaar vraagt, antwoordt iedereen dat het goed is dat de staat een oogje in het zeil houdt. ‘Ik kom uit Peshawar, aan de grens met Afghanistan,’ zeg een gastarbeider. ‘Ik verkies de veiligheid hier boven de wanorde daar.’

 

Minister van Geluk
De fors gedaalde olieprijs leidt niet tot economische krimp, maar wel tot minder staatsinkomsten. Er wordt gesproken over de invoering van btw of zelfs inkomstenbelasting. Sommigen zeggen: ‘Het moet niet gekker worden! Ik ga toch niet in mijn eigen land belasting betalen!’ Maar veel inwoners van de emiraten redeneren dat ze ook iets mogen terugdoen voor de sjeiks. Zoals er ook enthousiast is gereageerd op de invoering van een maatschappelijke dienstplicht. Veel 30-plussers en vrouwen zeiden: ‘Waarom wij niet?’

 

In de regering zitten ministers met prachtige portefeuilles. Ze zijn minister van Geluk, Jeugd, Tolerantie of Toekomst. Er is zelfs een minister van Post-Olie. Die laatste heeft verzekerd dat de Emiraten de dag zullen vieren dat het laatste vat olie wordt geëxporteerd. Zo ver is het overigens nog lang niet, maar Abu Dhab bereidt zich erop voor.
Masdar City is een wijk voor industriële research en development. Het is een soort TNO in de vorm van een stadsdeel. We ontmoeten de Mexicaanse wetenschapper dr. Alejandro Rios Galvan die voor het Masdar Instituut werkt aan een viskwekerij die afvalwater loost in bedden van zeekraal, waarvan de zaadjes zo veel olie bevatten dat ze kunnen dienen als vliegtuigbrandstof. ‘Dit is een proefopstelling van 2 hectare. Over een paar jaar zitten we op 200 hectare. Als we uitbreiden naar 10.000 hectare of meer, kan het rendabel worden.’

Foto10
Ontwerp voor het Guggenheim Abu Dhabi

De Tunesische ingenieur dr. Marouane Temimi bestudeert de grondmist die in Abu Dhabi en Dubai in de wintermaanden ’s nachts komt opzetten en ’s ochtends het vliegverkeer kan belemmeren. Hij ontwikkelde een betrouwbare mistradar voor de luchtverkeersleiding. Maar daarmee pak je de oorzaak niet aan. Doordat het woestijnzand overdag hitte reflecteert en ’s nachts sneller afkoelt dan de lucht, condenseert de luchtvochtigheid en heb je grondmist.

 

Misschien moet de hitte overdag worden opgeslagen in een leidingensysteem onder het vliegveld om de volgende ochtend het luchthaventerrein op te warmen. ‘Het is te doen,’ zegt Temimi, ‘al is het totale oppervlak wel wat groot voor vloerverwarming.’ Maar zeg in Abu Dhabi nooit dat iets bij voorbaat onmogelijk is. Want om sjeik
Zayed Al Nahiyan te parafraseren: zonder toekomst, geen verleden.