• MARTIN-PARR-FOTOWEDSTRIJD-MEEDOEN

Waarom roddelen gezond is

We doen het allemaal: roddelen. En dat is goed. Het is niet alleen leuk, maar ook nog eens nuttig, aldus Elif Isitman. Maar: laat je smartphone erbuiten!
Overgewaaid uit Amerika: slutshaming en fatshaming, leenwoorden voor het roddelen over en uitschelden van ‘losbandige’, te sexy geklede vrouwen of dikke mensen (vooral weer vrouwen). Het smijten met die termen is – vooral op internet – dagelijkse kost.

De verwijten nemen verschillende vormen aan, van impliciete opmerkingen, tot schelden, pesten en anonieme haatkanonnades op sociale media. Bij fatshaming krijgen gezette personen het verwijt van een ongezonde levensstijl naar hun hoofd. Slutshaming richt zich vooral op vrouwen die – in de ogen van de shamer – promiscu gedrag vertonen of zich te provocatief kleden.

De term slutshaming nestelde zich definitief in Nederland toen de 21-jarige studente Milou uit Amsterdam een video maakte over de manier waarop zij werd behandeld binnen het Groningse studentencorps Vindicat. ‘Daar ben ik vaak uitgemaakt voor “hoer”, “slet” of “laag wijf”. Ik was het lijdend voorwerp van een lied dat jaarlijks door tientallen jongens wordt gezongen over “het laagste meisje van het jaar”. Ik schaamde me diep, en voelde mij vernederd,’ schreef de studente op Facebook. In de video houdt ze borden omhoog met teksten als ‘slutshaming is niet oké’, en ‘mijn seksualiteit is mijn eigen keuze’. Fenomenen als slutshaming en fatshaming zijn nogal breed, en kunnen variëren van onschuldig achter iemands rug om roddelen over dat hij of zij te dik is, tot openlijk pestgedrag. Vooral op sociale media, waar mensen anoniem vanuit allerlei hoeken kunnen worden aangevallen, is die lijn wat vaag.

Op het beruchte internetforum Reddit is een fatshaming-sectie ingericht waarin bezoekers foto’s van anderen (zonder toestemming) kunnen delen, om hun gewicht en uiterlijk te becommentariëren. Misselijkmakend, en misschien strafbaar. Maar de basis kan niet volledig worden uitgeroeid, hoeveel socialemedia campagnes of zelfgemaakte video’s je er ook tegenaan gooit.
Maar toch. In een steeds politiek correcter wordend klimaat moeten we wel een onderscheid blijven maken tussen on- en offline. Laatdunkend doen over anderen is namelijk heel menselijk. Uit onderzoek blijkt dat roddelen tal van psychologische en sociale functies vervult.

Zo is het – niet verrassend – een van de beste manieren om snel een band te vormen met mensen die je nog niet goed kent. Het is vergelijkbaar met oorlogssituaties: de ‘ander’ als vijand, schept het snelst gemeenschapszin (‘Linda van marketing doet het met haar baas, vandaar dat ze altijd complimenten krijgt’). De heersende politiek-correctheid kan maar beter niet omslaan in een totaalverbod op roddelen. Door te praten over wat anderen ‘fout’ doen – roddels hebben bijna nooit een positief karakter – leer je ook wat je wel en niet moet doen om binnen de sociale groep in kwestie te passen (‘Die schoenen kunnen echt niet’). Vandaar dat er vooral op plekken met vaste sociale cliques (scholen, werkvloer) veel wordt geroddeld. Bovendien heeft het gewoon een ordinaire egoboosting- functie: door anderen naar beneden te halen, voel jij je zelf beter (‘Jezus, wat is Linda van marketing aangekomen’).

Onderzoekers van de University of Toronto concludeerden in 2014 zelfs dat roddelen ook fysiek oplucht: het is een uitlaatklep voor spanning en stress. Het is best confronterend dat de wetenschap dat bevestigt, maar eenieder die zich wel eens schuldig maakt aan roddelen (en dat is iedereen dus), kan zich hierin herkennen.

Dat vrouwen de grote boosdoeners zijn als het op roddelen aankomt, is overigens flauwekul. Mannen doen het nog veel vaker, en zijn vooral bedreven in het verspreiden van geruchten op sociale media. Wat daarop staat, gaat er nooit meer af. Zoals voor de meeste dingen geldt, is er online een andere gedragscode dan in real life. Bij sociale interactie offline blijft het adagium: ‘Wat niet weet, wat niet deert’.

Vooral lekker over anderen blijven kletsen dus. Maar houd het bij de koffieautomaat, en laat je smartphone erbuiten.