Zet het nieuwe bankieren de bank buitenspel?

Decennialang voelden de banken geen noodzaak om hun dienstverlening te verbeteren. Dankzij de komst van een nieuwe generatie digitale concurrenten volgen de veranderingen elkaar in hoog tempo op. Wat blijkt? Bankieren kan goedkoper, sneller, transparanter en klantgerichter.

Banken zijn in rep en roer. De financiële crisis heeft diepe sporen nagelaten, plus sterk verscherpte regelgeving. Aan de statige poorten van hun dure kantorennetwerk rammelt bovendien een nieuwe generatie concurrenten, die de sector overspoelt met innovatieve technologie. Deze nieuwkomers ‘ontbundelen’ de diensten van de bank, om deze als zelfstandige producten te kunnen aanbieden via het digitale en mobiele kanaal. Dat doen ze vaak goedkoper, sneller, transparanter en klantgerichter.

Zoals de nieuwe digitale coaches, die consumenten na grondige analyse van hun betaalgedrag precies vertellen hoe zij het best kunnen besparen. Of slimmer kunnen beleggen. De Amerikaanse beleggingsadviseur Wealthfront gebruikt uitsluitend nog ‘robo-adviseurs’ om de ruim 4,4 miljard dollar (3,9 miljard euro) vermogen van zijn 22.000 cliënten te beleggen. Ondanks het bovengemiddeld goede rendement berekent de adviseur voor een belegd portfolio van 100.000 dollar (bijna 90.000 euro) nog geen 20 dollar (bijna 18 euro) per maand.

Een andere belangrijke trend is het peer-to-peerplatform (P2P). Met deze exponenten van de nieuwe deeleconomie kunnen consumenten en organisaties direct producten, diensten en in dit geval leningen uitwisselen. In plaats van de bank, die torenhoge kosten berekent, brengt een P2P-platform partijen direct bij elkaar tegen een fractie van die kosten.

Voor consumenten gaat het meestal nog om relatief kleine bedragen. Maar in Amerika en het Verenigd Koninkrijk zijn ook steeds meer P2P-leenplatformen die zijn gericht op ondernemers in het midden- en kleinbedrijf, die sinds de kredietcrisis vaak bot vangen bij gewone banken. 

P2P-platformen als LendingClub, Market­Invoice en de ook in Nederland actieve Geldvoorelkaar en Lendico springen in dit gat. Ze brengen ondernemers direct in contact met collega-ondernemers, met institutionele investeerders of kapitaalkrachtige particuliere investeerders. In Groot-Brittannië werd vorig jaar zo ruim 1,36 miljard euro uitgeleend – 100 procent meer dan het jaar ervoor.

facade_3

Kredietsignalen

Ook het beoordelen van de kredietwaardigheid van potentiële leners blijkt opeens veel sneller en efficiënter te kunnen. Zoals ZestFinance, de start-up van Douglas Merrill, eerder Chief Information Officer bij Google. Behalve traditionele kredietscores verzamelt deze kredietbeoordelaar ook andere informatie, die het bedrijf werkelijk overal vandaan plukt. Bijvoorbeeld de datum waarop de laatste bankrekening van de aanvrager is aangemaakt, en de gemiddelde periode die verstrijkt voordat hij de rekening voor zijn mobiele telefoon betaalt.

De bank van 2020

En zelfs het taalgebruik in diens Facebook-updates, ende tijdstippen van deze updates. ‘Voor ons zijn alle gegevens kredietgegevens,’ aldus Merrill (44). ‘Die les heb ik bij Google geleerd.’ In totaal worden per aanvrager maximaal 70.000 verschillende ‘signalen’ bij elkaar gevoegd en beoordeeld door zelflerende algoritmes. Dat beoordelingsproces duurt slechts enkele seconden. Toch claimt ZestFinance dat het aanvragers zeker 40 procent accurater beoordeelt dan de Amerikaanse best-in-class industry score. Die industriestandaard is de afgelopen dertig jaar niet noemenswaardig veranderd. Daardoor kan ZestFinance consumenten die zijn afgewezen door de bank toch een lening aanbieden.

Mobiel betalen

Voor de meeste mensen is de grootste concrete verandering de opkomst van de mobiele telefoon als portemonnee. Vrijwel alle nieuwe smartphones zijn uitgerust met een chip met Near Field Communication (NFC). Om te betalen, hoef je je telefoon alleen nog langs een scanner te halen. Hoewel dat nog mondjesmaat gebeurt, kunnen Nederlanders nu al contactloos betalen bij zo’n zestigduizend betaalautomaten.

‘In vergelijking met een pinbetaling scheelt dat gemiddeld 7 seconden, met een betaling met contant geld zelfs 16 seconden,’ zegt sectorexpert Stef Driessen (34) van ABN AMRO. ‘Dat scheelt tijd én omzet, zeker als een paar duizend gasten tegelijk op zoek gaan naar een consumptie, zoals in Ahoy.’ Het Rotterdamse evenementencentrum breidt zijn recent ingevoerde ‘contactloze infrastructuur’ steeds verder uit, zodat parkerende bezoekers direct kunnen doorrijden bij de slagbomen. Het aantal pinbetalingen zal de komende jaren sterk afnemen, net als de hoeveelheid munten en bankbiljetten.

Volgens sommige deskundigen, zoals de Amerikaanse futuroloog en betalingsexpert Brett King, is de rol van contant geld binnen tien jaar gemarginaliseerd. ‘En vijf jaar later bestaat cash helemaal niet meer,’ schrijft hij in zijn bestseller Bank 3.0: Why Banking Is No Longer Somewhere You Go, But Something You Do. Tegenover elk bezoek aan een bank in Amerika staan volgens King gemiddeld al bijna driehonderd mobiele interacties met een bank, die bovendien grotendeels digitaal zijn. King vraagt zich dan ook af waarom je nog een dure ‘ouderwetse’ bank nodig hebt als je die ook gewoon als app op je mobiele telefoon kunt downloaden.

Nederland Europees Kampioen contactloos betalen

Mogelijk nog belangrijker is de vraag welke bank- of betaalapp straks die gewilde plaats op de mobiele telefoon van consumenten gaat veroveren. Die strijd wordt nu al volop gestreden, onder meer door start-ups als Simple, GoBank en Brett Kings eigen Moven-app. Die maken voor het betalingsverkeer nog wel gebruik van de bancaire infrastructuur, maar vervangen verder alle diensten. De app ís hier dus al de bankrekening, en de bank staat min of meer buitenspel. Dat geldt straks mogelijk ook voor Facebook. ’s Werelds grootste sociale netwerk kreeg vorig jaar een banklicentie in Ierland, en maakte onlangs bekend dat het een betaaldienst aan Facebook Messenger gaat koppelen.

Concurrenten als Apple Pay, Samsung Pay en Google’s Android Pay kiezen vooralsnog voor samenwerking met de grote creditcardmaatschappijen. Naast groter gebruiksgemak claimen zij ook meer veiligheid. Zo voorzien Apple, Google en Samsung hun mobiele telefoons van een vingerafdrukherkenningssysteem. Bovendien wisselen de apps creditcardgegevens niet uit. Voor elke afzonderlijke betaling wordt een unieke code gegenereerd, waardoor de kans op fraude verder afneemt. De enige Nederlandse bank die zijn klanten een mobiele betaal-app aanbiedt, is de Rabobank. Deze app werkt alleen op een aantal Samsung-telefoons. Ook ING werkt aan een mobiele betaal-app.

Retailers

In hun strijd om een mooi plekje op de mobiele telefoon krijgen de banken concurrentie uit onverwachte hoek. Grote retailketens kruipen al jaren dichter tegen hun klanten aan en bieden nu hun eigen mobiele betaal-apps. Voorloper is Starbucks, dat al in 2009 een app introduceerde waarmee klanten kunnen betalen door een op het telefoonscherm afgebeelde barcode langs een scanner te halen. Volgens de koffieketen gebruiken ruim 13 miljoen klanten de app en zijn zij goed voor 16 procent van de 47 miljoen wekelijkse transacties. Daarmee komt de ‘mobiele omzet’ in 2014 op ruim 1,5 miljard dollar, een bedrag dat snel zal verdubbelen.

In de slipstream van Starbucks volgen andere retailers. Vanaf begin dit jaar rolt Shell zijn nieuwe Motorist-app uit in 28 landen – waaronder Nederland. De vervanger van de plastic loyalty card faciliteert een soepele puntenverzameling voor dertien relevante loyalty-programma’s, waaronder de Nederlandse airmiles. Daarbij heeft de door de Amsterdamse firma MOBGEN gebouwde app ook een gps-gestuurde vindfunctie voor het dichtstbijzijnde tankstation en waarschuwt het miGarage-onderdeel als er onderhoud of vervanging van onderdelen nodig is. Klanten kunnen direct aan de pomp betalen, door simpelweg een op de pomp weergegeven code te scannen.

Veiliger betalen zonder pincode

Shell slaat zo meerdere vliegen in één klap. Het maakt het zijn klanten makkelijker om te betalen, en zorgt voor onderscheidende meerwaarde ten opzichte van de concurrentie. Bovendien analyseert Shell alle transactie-informatie, zodat het bedrijf de persoonlijke voorkeuren van zijn klanten beter leert kennen. In combinatie met de gps-functie van de app kan die kennis worden gebruikt om op het goede moment de juiste aanbieding te doen. ‘Veel andere retailers, maar ook hotels en vliegmaatschappijen, werken inmiddels aan soortgelijke loyalty- en betaalapps,’ bevestigt Ron Vrijmoet van MOBGEN.

Toekomstbank

De grote vraag is wat dit betekent voor de banken. Zullen de grote retailers of techreuzen zich in de toekomst verder als bank ontwikkelen, en de oude garde buitenspel zetten? Met hun voor digitale massa-interactie ontworpen platforms kunnen partijen als Apple, Google en Facebook als geen ander in aanmerking komen voor de titel ‘Bank van de toekomst’. Maar dat zij daadwerkelijk banken zullen vervangen, is volgens veel deskundigen een brug te ver. Al was het maar omdat het optuigen van een complete bankinfrastructuur zelfs voor deze grote partijen wel erg duur is.

Zij zien daarom meer toekomst in samenwerking tussen banken, retailers en grote techbedrijven. Vanuit zo’n gecombineerd machtsblok kan het makkelijker worden om een plaats op de mobiele telefoonvan consumenten te veroveren. Hierbij zullen de banken er goed voor moeten uitkijken dat zij zich niet te veel in de rol laten drukken van het faciliterende netwerk aan de onzichtbare achterzijde van het betalingssysteem. Want helaas voor de banken valt er aan die achterkant maar weinig te verdienen.